Tín phiếu kho bạc là gì? Có nên đầu tư tín phiếu kho bạc?

Trong hệ thống tài chính, tín phiếu Kho bạc được mệnh danh là tài sản "phi rủi ro". Đây không chỉ là công cụ giúp Chính phủ điều tiết ngân sách mà còn là "hàn thử biểu" cho lãi suất ngắn hạn trên thị trường tiền tệ. Vậy thực chất tín phiếu Kho bạc là gì và nó đóng vai trò thế nào trong danh mục đầu tư?

Tín phiếu kho bạc là gì?

Tín phiếu Kho bạc (tiếng Anh: Treasury Bills - T-Bills) là một loại chứng khoán nợ ngắn hạn do Kho bạc Nhà nước phát hành. Theo Luật Quản lý nợ công 2017, đây là công cụ nợ nhằm huy động vốn để bù đắp thiếu hụt tạm thời của ngân sách nhà nước hoặc phục vụ điều hành chính sách tiền tệ.

Về bản chất, khi bạn sở hữu tín phiếu, bạn đóng vai trò là chủ nợ, còn Chính phủ là người vay. Chính phủ cam kết hoàn trả đầy đủ cả gốc lẫn lãi khi đến thời gian đáo hạn.

Tín phiếu kho bạc do Kho bạc Nhà nước phát hành

Những đặc điểm của tín phiếu kho bạc Nhà nước

Tín phiếu Kho bạc có những đặc điểm định danh riêng biệt giúp phân biệt với các loại giấy tờ có giá khác trên thị trường:

• Đồng tiền phát hành: Đồng Việt Nam
• Tính an toàn tuyệt đối: Do Chính phủ phát hành và bảo lãnh, rủi ro vỡ nợ gần như bằng 0.
• Hình thức phát hành chiết khấu: Tín phiếu thường không trả lãi định kỳ (coupon). Nhà đầu tư mua với giá thấp hơn mệnh giá và nhận lại bằng đúng mệnh giá khi đáo hạn. Ví dụ: Bạn mua tín phiếu mệnh giá 100 triệu đồng, giá thanh toán sau chiết khấu là 99 triệu đồng. Đến ngày đáo hạn, kho bạc thanh toán cho bạn đúng 100 triệu đồng. 1 triệu đồng chênh lệch là khoản lợi nhuận thu về.
• Tính thanh khoản cao: Dễ dàng được chuyển đổi thành tiền mặt hoặc sử dụng trong các nghiệp vụ cầm cố, chiết khấu tại Ngân hàng Nhà nước.
• Lãi suất: Thường thấp hơn các công cụ khác do mức độ rủi ro thấp.
• Mệnh giá: Có các mệnh giá 100.000 đồng và bội số của 100.000 đồng, tuy nhiên, do áp dụng chiết khấu nên số tiền bỏ ra mua sẽ thấp hơn mệnh giá.
• Kỳ hạn: Thời gian đáo hạn của tín phiếu thường là 3 tháng, 6 tháng, tối đa là 52 tuần/12 tháng (1 năm). 
• Đối tượng sở hữu: Chủ yếu là các ngân hàng thương mại, số ít còn lại là các tổ chức và trung gian tài chính.

Phương thức phát hành tín phiếu Kho bạc

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sử dụng tín phiếu kho bạc cho nghiệp vụ thị trường mở nhằm kiểm soát thị trường tiền tệ, thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia và điều tiết lượng tiền lưu thông. Hiện nay, tín phiếu được đưa ra thị trường qua hai con đường chính:

1. Phương thức đấu thầu: Đây là hình thức phổ biến nhất qua hệ thống Ngân hàng Nhà nước. Các tổ chức tài chính sẽ bỏ thầu về khối lượng và lãi suất.
2. Phương thức phát hành trực tiếp (phương thức bắt buộc): Kho bạc Nhà nước bán trực tiếp cho Ngân hàng Trung ương theo đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong các trường hợp đặc biệt.

Các đơn vị được chỉ định sẽ nộp tiền vào kho bạc và thực hiện trích nợ vào tài khoản thanh toán trong vòng 5 ngày làm việc kể từ khi phát hành. Sau khi hoàn thành, tổ chức này sẽ nhận được giấy tờ sở hữu tín phiếu dưới hình thức bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử.

Kho bạc Nhà nước phát hành tín phiếu trực tiếp hoặc qua đấu thầu

Tín phiếu Kho bạc được phát hành với mục đích gì?

Chính phủ phát hành công cụ này không đơn thuần chỉ để "vay tiền", mà còn nhằm các mục tiêu vĩ mô:

• Cân đối Ngân sách: Bù đắp các khoảng trống thu - chi ngắn hạn.
• Điều tiết chính sách tiền tệ: Ngân hàng Nhà nước dùng tín phiếu để hút tiền về khi thanh khoản hệ thống dư thừa, giúp kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá.
• Công cụ dự trữ: Giúp các ngân hàng thương mại đa dạng hóa danh mục tài sản an toàn.

Cần phân biệt tín phiếu kho bạc với tín phiếu ngân hàng Nhà nước. Hai loại này khác nhau về mục đích và tổ chức phát hành.

Tín phiếu là gì? Cách thức phát hành tín phiếu ra thị trường

Chính sách công là gì? Đặc điểm & vai trò trong quản lý Nhà nước

Kho bạc Nhà nước phát hành tín phiếu vào ngày nào?

Lịch biểu phát hành được quy định chặt chẽ tại Thông tư 111/2018/TT-BTC:

• Đấu thầu tín phiếu thường tổ chức vào ngày thứ Hai hàng tuần. Ngày thanh toán tiền mua sẽ vào ngày làm việc liền kề sau đó (thứ Ba).
• Đối với hình thức phát hành trực tiếp, thời gian linh hoạt dựa trên thỏa thuận giữa Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

Kho bạc Nhà nước có thể quyết định ngày tổ chức phát hành tín phiếu tùy thuộc vào nhu cầu và kế hoạch huy động vốn. 

Phân biệt tín phiếu kho bạc và trái phiếu Chính phủ

Nhiều nhà đầu tư thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm này bởi cả hai đều là công cụ nợ do Chính phủ phát hành với độ an toàn cao, khác biệt lớn nhất là ở kỳ hạn. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết:

So sánh khác biệt giữa tín phiếu kho bạc và trái phiếu Chính phủ

So sánh tín phiếu kho bạc với cổ phiếu

Về bản chất, đây là 2 kênh đầu tư khác nhau hoàn toàn về rủi ro và tiềm năng sinh lời. Nếu bạn đang cân nhắc giữa việc "cho Chính phủ vay" hay "mua cổ phần doanh nghiệp", cái nào rủi ro ít hơn, có lợi hơn thì hãy xem bảng sau:

So sánh tín phiếu kho bạc với gửi tiết kiệm ngân hàng?

Dưới đây là bảng so sánh nhanh giữa Tín phiếu Kho bạc và Gửi tiết kiệm ngân hàng để bạn dễ dàng nắm bắt:

Tóm lại, tín phiếu Kho bạc là lựa chọn tối ưu để bảo toàn vốn tuyệt đối, nhưng rào cản lớn nhất là cá nhân rất khó mua trực tiếp còn gửi tiết kiệm là kênh đầu tư quốc dân, dễ dàng thực hiện tại bất kỳ chi nhánh ngân hàng nào với mức sinh lời ổn định hơn cho cá nhân.

Có nên mua tín phiếu Kho bạc không?

Việc có nên đầu tư hay không phụ thuộc vào vị thế của bạn:

• Ưu điểm: An toàn tuyệt đối, thanh khoản cực tốt, là nơi trú ẩn an toàn khi thị trường chứng khoán biến động.
• Nhược điểm: Lãi suất không hấp dẫn (thường chỉ từ 2-4%/năm), khó tiếp cận đối với nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ do thị trường sơ cấp chủ yếu dành cho định chế tài chính.

Nếu bạn là nhà đầu tư cá nhân, thay vì mua trực tiếp, bạn có thể đầu tư thông qua các Quỹ mở trái phiếu hoặc Chứng chỉ tiền gửi để hưởng lợi ích từ các công cụ nợ Chính phủ.

Tín phiếu kho bạc có tính an toàn cao nhưng lợi nhuận kém hấp dẫn

Mua tín phiếu kho bạc ở đâu? Cách mua thế nào?

Hiện nay, bạn có thể mua tín phiếu kho bạc tại 2 địa điểm chính, tùy thuộc vào phương thức phát hành:

1. Tại Sở Giao dịch Chứng khoán: Đây là nơi niêm yết và giao dịch các tín phiếu đã phát hành theo phương thức đấu thầu (tương tự như cách giao dịch trái phiếu Chính phủ).
2. Tại Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước: Đây là nơi trực tiếp tổ chức các phiên đấu thầu tín phiếu dành cho các tổ chức tài chính.

Tuy vậy, trên thực tế, thị trường sơ cấp (Đấu thầu) chỉ dành cho Ngân hàng và các tổ chức tín dụng lớn. Nhà đầu tư cá nhân không thể trực tiếp đến các Sở giao dịch này để mua lẻ mà chỉ có thể mua lại (giao dịch thứ cấp) thông qua các Công ty chứng khoán hoặc Ngân hàng thương mại nếu các đơn vị này có sản phẩm bán lẻ cho khách hàng cá nhân.

Cách mua như sau:

Nhà đầu tư mở tài khoản tại một công ty quản lý quỹ hoặc mua qua ứng dụng tài chính, chọn quỹ có danh mục đầu tư tập trung vào “Công cụ nợ Chính phủ” hoặc “Thị trường tiền tệ”, sau đó nộp tiền mua chứng chỉ quỹ. Các chuyên gia quản lý quỹ sẽ dùng vốn đó mua tín phiếu kho bạc và chia sẻ lợi nhuận cho bạn.

Có một cách khác để mua tín phiếu là thông qua công ty chứng khoán. Một số công ty chứng khoán lớn mua sỉ tín phiếu, sau đó chia nhỏ thành các gói đầu tư an toàn cho khách hàng cá nhân dưới dạng hợp đồng mua bán/thỏa thuận lợi suất cố định. Bạn chỉ cần có tài khoản chứng khoán và chọn mục "Đầu tư an toàn" hoặc "S-Bond/iSave".

Giải đáp các câu hỏi thường gặp về tín phiếu kho bạc Nhà nước

Tín phiếu kho bạc do ai phát hành?

Do Kho bạc Nhà nước phát hành theo ủy quyền của Chính phủ và phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước.

Lãi suất tín phiếu kho bạc hiện tại là bao nhiêu?

Lãi suất này không cố định mà thay đổi theo từng phiên đấu thầu, thường phản ánh kỳ vọng của thị trường về lãi suất ngắn hạn.

Nhà đầu tư cá nhân có thể mua tín phiếu kho bạc không?

Nhà đầu tư cá nhân khó tham gia trực tiếp thị trường tín phiếu kho bạc. Thị trường sơ cấp dành cho các ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính lớn. Nếu muốn đầu tư công cụ nợ chính phủ, nhà đầu tư có thể tìm hiểu các quỹ trái phiếu hoặc chứng chỉ tiền gửi.

Mua tín phiếu Kho bạc ở đâu?

Nhà đầu tư cá nhân muốn mua tín phiếu kho bạc có thể mua thông qua quỹ mở hoặc ứng dụng tài chính/chứng khoán.

Tín phiếu Kho bạc là tài sản hay nguồn vốn?

Đối với đơn vị phát hành (Chính phủ), đây là một khoản nợ (Nguồn vốn). Đối với người mua (Ngân hàng, tổ chức tài chính, nhà đầu tư), đây là một khoản đầu tư (Tài sản).

Tóm lại, tín phiếu Kho bạc là công cụ nợ ngắn hạn an toàn nhất trên thị trường tài chính hiện nay. Với sự bảo lãnh 100% từ Chính phủ, đây là lựa chọn tối ưu để quản lý thanh khoản và bảo toàn vốn tuyệt đối trước những biến động kinh tế. Mặc dù lãi suất tín phiếu Kho bạc không quá hấp dẫn và khó tiếp cận trực tiếp đối với nhà đầu tư cá nhân, nhưng bạn hoàn toàn có thể sở hữu loại tài sản này thông qua các quỹ đầu tư hoặc sản phẩm tài chính từ công ty chứng khoán. Hãy theo dõi TOPI để cập nhật thêm những kiến thức hữu ích về đầu tư tài chính nhé!